Heyelan

Heyelan (yer kayması) ; toprağın, taşların ve tabakaların bulundukları yerden yamaç aşağı kayması olayıdır. Bu olayla bazen küçük, bazen de çok büyük kütleler hareket eder. Yer kaymasının yanı sıra yer göçmeleri de oluşmaktadır. Yer göçmeleri de kütle hareketleri olarak ifade edilir. Yer göçmeleri; mağara gibi yer altı boşluklarının tavanlarının göçmesi olayıdır. Bunlar az görülen olaylardır.

Heyelan oluşumu hiçbir etki, müdahale veya bir denge bozulması olmadan meydana gelmez. Heyelan oluşmasına zemin hazırlayan başlıca etkenler vardır.Bunlar;
Eğim, yağış, kaya ve toprağın özelliği, tabakaların durumu, yer çekimi ve doğal afetler olarak sıralamak mümkündür. Bu faktörlerden en önemlisi eğimdir. Eğim arttıkça kütlelerin yer çekimine olan direnci azalmakta, üzerine kuvvetli yağışta eklenince tabakalar arasındaki sürtünme direnci azalır ve kayma meydana gelir. Kaya ve toprak özelliği ise kaymanın meydana gelmesini engelleyici veya arttırıcı rol oynayabilir. Eğer kayalar gözenekli ise veya toprak bol miktarda su emme özelliğine sahipse burada tabakalar arası sürtünme azalır ve kayma meydana gelir. Tabaka durumu ise mevcut konumu itibariyle önemlidir. Eğer tabaka eğimi, topoğrafya eğimi ile aynı yönde olursa heyelan oluşumunu arttırıcı, eğer ters yönlü olursa da heyelan oluşumunu azaltıcı etkisi vardır. Oluşacak doğal afetlerde heyelan oluşumunu arttırıcı etki yapmaktadır.

                    Resim_1 Meydana Gelmiş Bir Heyelan Görüntüsü ( internet üzerinden alınmıştır )

Heyelan oluşumuna etki eden faktörlere bakıldığında aslında tüm etkenler doğanın kendi içindeki dengeler olduğu göze çarpmaktadır. Oluşan toprak kaymaları her an, her yerde meydana gelmektedir. Ve her meydana geldiğinde de can-mal kaybına neden olmamaktadır. Can ve mal kaybına neden olmasını sağlayan yanlış yapılaşmaya izin veren yöneticiler ve yapıları yapan mühendislerdir. Tüm bunlar düşünüldüğünde gerekli araştırmalar yapılıp ve gerekli önlemler alınıp yapılaşma yapıldığı taktirde oluşan bu doğal afet denilen heyelan can ve mal kaybına neden olmayacaktır.

Peki heyelanı nasıl önleyebiliriz?.. Can-mal kaybı vermemek için neler yapmalıyız?.. Öncelikle yerleşime açılacak yerlerde veya yerleşime açılmış, yapılaşma olan yerlerde gerekli incelemeleri, araştırmaları ve kontroller yapılmalıdır. Arazi çalışmaları sonucunda  heyelan tehlikesi olan yerlerin yerleşime açılmaması gerekir. Eğer ki yapılaşma o bölgede zorunluysa o zaman yamaçların doğal dengesini bozmadan drenaj kanalları açarak geçirimli tabakaların bünyelerine fazla su alması önlenmeli, heyelan ihtimali olan yamaçlarda yol ve kazı çalışmaları dikkatli yapılmalı, yamacın etek kısımlarına istinat duvarları yapılmalıdır. Yamaç dengesinin bozulmaması ve toprak örtüsünün korunması gerekir. Alınacak birkaç önlemle ve yapılacak birkaç mühendislik çalışmasıyla tehlikelerin önüne geçilmesi mümkündür.